آیا درس انسان و محیط زیست مشکل آموزش محیط‌ زیست در مدارس را حل می کند؟

در چهار سال اخیر و از زمان روی کار آمدن دولت حسن روحانی که خود ایشان آن را دولت محیط‌ زیست می‌دانند، شاهد رویکردی جدید در سازمان حفاظت از محیط‌ زیست در جهت آموزش و اطلاع‌رسانی بوده‌ایم. یکی از آخرین اقدامات سازمان حفاظت از محیط‌ زیست را می‌توان تفاهم با وزارت آموزش‌وپرورش در جهت آموزش محیط‌ زیست در مدارس دانست. اقدامی که با انتشار کتاب انسان و محیط‌ زیست در پایه یازدهم عملی شد.

مقاله مرتبط: بررسی عملکرد سازمان حفاظت محیط زیست در دولت یازدهم

کتاب انسان و محیط‌زیست که هم‌اکنون شکل الکترونیکی آن منتشرشده است، سعی دارد تا با رویکردی مسئله محور دانش آموزان را با ابعاد مختلف محیط‌زیست و مشکلاتی که آن را تهدید می‌کند، آشنا سازد. به‌عبارت‌دیگر، هر یک از فصول هفتگانه این کتاب به یکی از جنبه‌های محیط‌زیست می‌پردازد و ضمن معرفی، اهمیت و آشنایی دانش آموزان با آن مشکلات زیست‌محیطی پیرامون آن را نیز توضیح می‌دهد. فصل‌های این کتاب را به ترتیب «آب، سرچشمه زندگی»، «خاک بستر زندگی»، «هوا نفس زندگی»، «انرژی، حرکت، زندگی»، «زباله، فاجعه محیط‌زیست»، «تنوع زیستی، تابلوی زیبای آفرینش» و «محیط‌زیست، بستر گردشگری مسئولانه» تشکیل می‌دهند.

شما می توانید فایل الکترونیکی کتاب انسان و محیط زیست را از اینجا دانلود بفرمایید.

انتشار این کتاب را می‌توان اولین ورود جدی آموزش‌وپرورش در موضوع محیط‌ زیست دانست. هرچند که این اقدام به‌مانند «نوشداروی بعد از مرگ سهراب» و بعد از وقوع بحران‌های متعدد زیست‌محیطی اتفاق افتاده است و این سؤال را به ذهن می‌آورد که اگر بحران زیست‌محیطی اتفاق نمی‌افتاد آیا اصلاً آموزش‌وپرورش فکر آموزش محیط‌ زیست به دانش آموزان از ذهنش عبور می‌کرد یا خیر؟ و چه‌بسا اگر آموزش محیط‌ زیست به نسل‌های پیشین داده می‌شد امروز با بحران محیط‌ زیست روبه‌رو نبودیم. بااین‌حال «ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است» و می‌توان این اقدام سبز وزارت آموزش و پرورش را به فال نیک گرفت؛ اما سؤالی که اکنون باید به آن پرداخت آن است که آیا قرار دادن یک زنگ دوساعته برای دانش آموزان یازدهمی مشکل آموزش محیط‌ زیست را حل می‌کند؟

جدای از اشکالات بنیادین در نحوه آموزش دروس مختلف در مدارس، درس انسان و محیط‌ زیست اشکالات بنیادین دیگری نیز دارد. مهم‌ترین اشکالی که می‌توان به این درس گرفت آن است که به باور بسیاری از کارشناسان محیط‌ زیست، آموزش محیط‌ زیست باید به‌صورت عملی انجام بگیرد. به‌عبارت‌دیگر، محیط‌ زیست آموختنی نیست زندگی کردنی است و آموزش محیط‌ زیست بهتر است همراه با مشارکت، به‌صورت عملی و در محیط‌هایی مانند پارک‌ها، مدارس طبیعت انجام گیرد. البته شکی در آن نیست که آموزش این کتاب و آشنایی دانش آموزان با مفاهیمی محیط‌ زیست لازم است اما به‌تنهایی دردی را دوا نمی‌کند. درواقع یکی از مهم‌ترین علل بی‌اهمیتی ما نسبت به محیط‌ زیست قطع ارتباط و عدم احساس تعلق نسبت به طبیعت و غرق شدن در زندگی شهری است و شاید اگر این کلاس تنها بتواند همین مشکل را رفع کند، کار بزرگی را انجام داده است.

مقاله مرتبط: چه عواملی در آموزش محیط زیست تاثیر گذار هستند؟

علاوه بر آن یادگیری زمانی معنادار و تکمیل می‌شود که دانش‌آموز آنچه را که در جریان آموزش کسب می‌کند، در فعالیت‌های روزمره و واقعی خود نیز به کار گیرد (عراقیِ، برزآبادی فراهانی، ارزنِ،۱۳۹۱، ص ۱۹)؛ اما مشکل آنجاست که این شیوه یادگیری که به آن یادگیری فعال می‌گویند، در محیط مدرسه شکل نخواهد گرفت.

جدای از نحوه آموزش، این سؤال مطرح می‌شود که چرا پایه یازدهم برای آموزش محیط‌ زیست انتخاب‌شده است؟ اینکه چرا و بر طبق چه استدلالی آموزش‌وپرورش به این نتیجه رسیده است که پایه یازدهم برای آموزش محیط‌ زیست مناسب است را نمی‌دانیم اما مطمئناً یک زنگ کلاس آموزش محیط‌زیست در تنها یک سال تحصیلی و آن‌هم با شیوه آموزشی منسوخ‌شده آموزش‌وپرورش، دردی را از محیط‌ زیست کشور دوا نخواهد کرد.

 

منابع:

انتشار کتاب درسی “انسان و محیط زیست”؛ اختصاص ۲ واحد درسی برای معلمان مهدهای کودک. ایسنا. دسترسی در http://www.isna.ir/news/95021810642/

عراقیه، علیرضا، برزآبادی فراهانی، نرگس و پاشایی ارزنه، علی(۱۳۹۱). کاوش در روش های آموزش محیط‌زیست از دیدگاه دانش آموزان دوره ابتدایی. فصلنامه آموزش محیط‌زیست و توسعه پایدار, ۱(۱), ۱۷-۲۲٫

درباره یایمان نریمانی 89مقاله
دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت اطلاعات دانشگاه خوارزمی

اولین نفری باشید که نظر می دهد.

دیدگاهی بنویسید

آدرس ایمیل شما محفوظ می ماند


*