۱۸ دی، روز نکوداشت زاینده رود؛ نقش آموزش محیط زیست در زنده ماندن زنده رود

وقتی نام اصفهان را می شونیم ناخوداگاه زیبایی های آن و در صدر آنها زاینده رود در ذهنمان تداعی می شود. زاینده رود یا زنده رود مهم ترین و بزرگترین رودخانه آب شیرین فلات مرکزی ایران به شمار می رود و مدت هاست که آب شهری، صنعتی و کشاورزی استان اصفهان را تامین می کند. منشا زاینده رود از دامنه های زردکوه بختیاری است و پس از گذر از شهرستان های فارسان، داران، ، زرین شهر، اصفهان و شهرکرد به باتلاق گاوخونی می ریزد.

اهمیت زاینده رود تنها به تامین آب اصفهان ختم نمی شود و این رود با جریان داشتن خود خون تازه ای را به رگ های این شهر می بخشد. این موهبت دوم را حالا و زمانی که زاینده رود در جریان نیست می توان به خوبی احساس کرد، به طوری که در اصفهان وقتی خبر از باز شدن زاینده رود می شود زندگی جریان تازه ای پیدا می کند و باز می توان قشر های مختلف مردم و توریست ها را در کنار زاینده رود دید و صدای موسیقی جوانان اصفهانی را شنید. از زاویه ای دیگر، زاینده رود را می توان سرمایه ملی نیز دانست چرا که زنده بودن و زیبایی اصفهان به زاینده رود بستگی دارد و این شهر نیز یکی از زیبایی های کشور ما محسوب می شود و سالانه بخشی عمده ای از سرمایه های صنعت توریست داخلی و خارجی کشور را تامین می کند.

کارشناسان افزایش صنایع، الگوی کشت پرمصرف در بخش کشاورزی، برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی، استفاده بیش از حد آب در بخش شرب، تأثیر طرح های انتقال آب بین حوضه ای در کاهش منابع منطقه و استفاده بیش از حد از چمن در فضاهای سبز شهری را از دلایل خشکی زاینده رود می دانند (دهقان، احمدی، خسروی، ۱۳۹۵، ص۱). بر اساس پژوهش بنی طالبی و کریمی پور، اگر این عوامل را به دو عامل طبیعی و انسانی تقسیم کنیم، عامل انسانی نقشی به مراتب بیشتری را در خشکی زاینده رود ایفا می کند.

« عامل انسانی با تعریف مصارف آبی متعدد و متنوع از زاینده رود، بدون توجه به توان رودخانه در تامین این نیاز ها و بدون محاسبه نسبت بین مقدار آب رودخانه و مصارف موجود باعث برهم خوردن تعادل بین ورود و خروج و یا منابع و مصارف آب و ایجاد بحران در رودخانه شده است.»( بنی طالبی، کریمی پور، ۱۳۹۵ ، ص ۱)

به عبارت دیگر اگر مسئولین، کشاورزان و مردم اصفهان از آموزش و سواد زیست محیطی بهره مند بودند شاید زاینده رود همچنان در جریان بود. بنابراین آموزش، فرهنگ سازی و بازنگری در شیوه های مدیریتی تنها راه نجات زاینده رود خواهد بود.

در سال های اخیر موضوع توسعه پایدار و قرار گرفتن خدمات و اهداف کتابخانه ها بر اساس شاخص های آن مطرح شده است. دکتر دیانی در مقاله خود با عنوان «تبدیل کتابخانه‌های عمومی به مرکز ارتقاء دانش‌ها و مرتبط با شاخص‌های توسعه پایدار؛ راهی برای ماندگاری» پیرامون نقش کتابخانه های عمومی در توسعه پایدار معتقد است:

«پیشنهاد این است که وقتی برای مطالعه اهمیت قائل می‌شویم ، مطالعه‌ای را در نظر داشته باشیم که به توانایی دانشی و مهارتی شاخص‌های ارتقاء دهنده توسعه پایدار بیانجامد. اینکه اهمیت آب، هوا، محیط‌زیست، بهداشت، آموزش … در چیست و چگونه می‌توان برخی را حفظ، برخی را ارتقاء و برخی را از خطر دور کرد.»

بر این اساس کتابخانه ها باید با درنظر گرفتن مشکلات و چالش های شهر خود به ارائه خدمات و آموزش هایی در جهت کاهش آنها بپردازند. در نتیجه پیشنهاد می شود تا کتابخانه های شهر اصفهان به خصوص کتابخانه های عمومی این شهر که می توانند با آموزش محیط زیست به شهروندان، در حفظ محیط زیست این شهر نقش ایفا کنند نسبت به شناخت، عوامل و راهکار های کاهش مشکلات زیست محیطی این استان تلاش کنند.

منابع:

۱٫ بنی طالبی, گل نوش و احمدرضا کریمی پور، ۱۳۹۵، بررسی خشکی آب زاینده رود و ارائه راهکار هایی برای حل مشکل آن، اولین همایش ملی مدیریت بحران، ایمنی، بهداشت، محیط زیست و توسعه پایدار، تهران، موسسه آموزش عالی مهر اروند، مرکز راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار، https://www.civilica.com/Paper-IVCONF01-IVCONF01_034.html

۲٫ دهقان, پویان؛ سحر احمدی و حسن خسروی، ۱۳۹۵، بررسی عوامل تأثیرگذار بر کاهش آب رودخانه زاینده رود، چهارمین همایش ملی انجمن‌های علمی دانشجویی رشته‌های کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست، کرج، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، https://www.civilica.com/Paper-CULTURAL04-CULTURAL04_069.html

۳٫ دیانی، محمد حسین. (۱۳۹۳). تبدیل کتابخانه های عمومی به مرکزارتقاء دانشهاو مهارتهای مرتبط با شاخصهای توسعه پایدار. وبگاه شخصی دکتر محمد حسین دیانی. دسترسی از اینجا

درباره یایمان نریمانی 91مقاله
دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت اطلاعات دانشگاه خوارزمی

اولین نفری باشید که نظر می دهد.

دیدگاهی بنویسید

آدرس ایمیل شما محفوظ می ماند


*